GIETIJZEREN KRUISEN

Vroeger, tot ongeveer 1960, was het kerkhof verdeeld in vier klassen. Graven in de eerste en de tweede klasse hadden het meeste aanzien, want deze waren vanaf de straat het beste zichtbaar en er stonden de grootste en voornaamste monumenten. De stand van de hoogste twee klassen werd opgehouden door de hogere grafrechten die men er betalen moest en door de verplichting om er een relatief duur stenen monument te plaatsen. Overledenen wier nabestaanden zich dit niet konden veroorloven, kwamen daarom terecht in de derde of de vierde klasse. In deze klassen konden ook minder dure grafmonumenten worden geplaatst, zoals gietijzeren of houten kruisen. Nu het klassenstelsel al lang en breed is afgeschaft, blijken deze goedkopere, gietijzeren kruisen toch behoorlijk robuust te zijn. Er staan er op het kerkhof momenteel nog acht, vier staan er zelfs nog op de oorspronkelijke plaats. De naambordjes op de kruisen zijn intussen wel allemaal onleesbaar geworden of zelfs verdwenen. Maar via de grafnummers kan soms toch nog achterhaald kon worden wie ter plaatse begraven ligt. Bij de vier nog in situ staande kruisen blijkt het te gaan om Johanna Menheere-Acda (1859-1927), Adriaan Westdorp (1862-1933), Elizabeth Franse-Booman (1873-1940) en Maria Pieternella Moreauw (1924-1942). Drie kruisen zijn als een gezamenlijk monument bij elkaar geplaatst vlak naast de kerk en staan niet meer op een genummerd graf. Maar één kruis is wel nog op zo’n graf geplaatst, hoewel het niet altijd daar gestaan heeft. Het gaat hier om het graf van dra. Elizabeth Jacoba Poldermans, dochter van de in Zeeland beroemde ’s-Gravenpolderse hoofdonderwijzer en dialectschrijver en -dichter Daniël Adrianus Poldermans. Elizabeth Poldermans werd in 1905 geboren te Goes, vertrok in 1927 voor haar studie Franse taal en letterkunde naar Amsterdam, en kwam na het afronden daarvan weer terug naar Zeeland. Hoewel zij niet van katholieken huize was, vestigde zij zich te Kwadendamme en leefde daar een uitermate bescheiden en enigszins teruggetrokken leven. Ze gaf er bijles Frans, ging dagelijks uit wandelen met haar hondje, en kweekte in haar tuin een aflegger op van één van de oorspronkelijke vier linden bij ’s-Gravenpolder (deze werd in 1986 uitgeplant op de hoek van de Zwaakse- en de Kaneelpolderdijk). Na een lang leven werd zij in 1998 begraven in Kwadendamme in een uitermate bescheiden graf zonder gedenksteen. Om toch de plaats van het graf te markeren werd daar later een oud gietijzeren kruis op gezet. Sinds 2022 is dit kruis bovendien voorzien een nieuw hardstenen naamplaatje. Ook de vier andere gietijzeren kruisen op bekende graven zijn inmiddels daarvan voorzien. De vijf nieuwe naamplaatjes werden kosteloos geleverd door steenhouwerij Van Dalen te Goes.

Hans de Vos en Jan Braat